بسمه تعالي

  پيشينه و قدمت صنايع دستي در خطه سر سبز گيلان به همراه ساير هنرهاي متنوع و شگفت انگيز باعث شده ، اين استان نه تنها يکي از بهترين مناطق صنايع دستي جهان به شمار آيد ، بلکه عليرغم هجوم همه جانبه فناوري هاي نوين ، هنوز تلالو جاذبه آثار سنتي، عرفاني و هنري هنرمندان محبوب آن ، ناخودآگاه هر مخاطبي را به اعماق پرشکوه فرهنگ و هنر ايران زمين مي برد . از جمله اين آثار هنري مي توان به معرق کاري اشاره کرد . 

 معرق در کلام اصولا به هر چيز رگه دار گفته مي شود ولي مفهوم آن در اين نوع به خصوص هنر تلفيق چوب هاي رنگي و مصالح ديگر از جمله عاج و صدف و ..  که بر اساس طرح و نقش از پيش آماده شده و در کنار هم چيده مي شوند .
زمان پيدايش اين هنر به درستي مشخص نيست ، ولي از تطبيق آن با هنر کاشيکاري رابطه بين اين دو هنر را در مي يابيم .
  وجه تشابه معرق روي چوب با کاشيکاري معرق ، در شيوه عمل است که هر دو از ترکيب قطعات رنگي جنس مورد نظر شکل مي گيرند .
  سابقه معرق و آموزش آن در اداره کل هنرهاي سنتي به سال 1309 هجري شمسي بر مي گردد .
در آن سال به همت استاد حسين کمال طاهرزاده بهزاد گروهي از هنرمندان نام آور هنرهاي سنتي از سراسر کشور در تهران گرد هم آمده و مدرسه صنايع مستظرفه را بنيان گذاشتند .
  در طي ساليان سال معرق با گذر زمان پيشرفت کرد و تحولات و نوآوري هاي مختلفي در آن پديدار شد . اين هنر در آغاز براي تزئين سطح ميز ، در ، تکيه گاه صندلي به کار برده مي شد و تنها نقش هاي اسليمي يا گره يا پنج رنگ محدود چوب هاي آبنوس ، فوفل ، گلابي ، توت و سنجد مورد استفاده قرار مي گرفت . گاه براي تنوع از برش هاي خاتم براي اشباع نقش ها استفاده مي کردند .
  در آن ايام معرق به شيوه جايگزين کار مي شد . ولي با گذشت ساليان سال تحولات زيادي در سبک کار و مواد و مصالح و ... در اين صنعت به وجود آمد . براي مثال مي توان به اشباع نقش هاي کنده شده به وسيله چوب هاي رنگي ، ايجاد زمينه اي در اطراف نقش ها به جاي کندن سطح چوب و منبت ، معرق و ... اشاره کرد . اغلب نقش هايي که در معرق مورد استفاده قرار مي گيرد ، نقوش اسليمي ، ختايي ، مينياتور ، گل و مرغ ، هندسي ، خط و طبيعت و نگاره ها مي باشد . مواد و مصالحي که در معرق به کار مي روند انواع چوب ، فلزاتي مثل مس ، آلومينيوم ، نقره ، طلا و استخوان ، صدف طبيعي ، انواع خاتم و سنگ است .
  معرق از جهات گوناگون تقسيماتي دارد که به شرح زير مي باشد : معرق از نظر زمينه شامل ، معرق زمينه چوب ، معرق زمينه رنگ ، معرق زمينه روکش ، معرق زمينه خاتم است .
معرق زمينه رنگ
  به معرقي گفته مي شود که متن اصلي آن چوب و زمينه از رزين يا پلي استر تشکيل شده باشد .
معرق زمينه چوب

  به معرقي گفته مي شود که علاوه بر متن ، زمينه آن نيز از چوب است و اين نوع کار داراي جنبه هنري و فني زيادتري نسبت به معرق زمينه رنگ است .
معرق زمينه خاتم
  دقت و ظرافت هاي خاصي را در برش لازم دارد ، به همين دليل از نظر ساخت يکي از معرق هاي مشکل است .
  معرق از نظر مواد و مصالح مورد استفاده به معرق چوب ، صدف ، معرق خاتم ، معرق روکش و معرق ساقه گندم و جو تقسيم مي شود .
معرق خاتم
  به معرقي گفته مي شود که در آن علاوه بر چوب از برش هاي خاتم براي اشباع نقش ها استفاده مي شود
معرق چوب هاي روکش
  در اين نوع متن و زمينه آن از چوب هاي روکش ساخته شده و از نظر ساخت معرق به انواع معرق جايگزين ، منبت معرق ، معرق مشبک و معرق گره چيني تقسيم مي شود .
معرق جايگزين
  نوعي معرق که متن يک طرح در يک قطعه چوب کنده شده و جاي آن عاج و استخوان و انواع چوب هاي رنگي جايگزين مي شود . اين نوع معرق از ابتدايي ترين نوع معرق است .
منبت معرق هم تلفيقي زيبا و با ارزش از هنر معرق و منبت که علاوه بر سطح صاف داراي برجستگي هايي بوده ، به طوريکه بعضي از قسمت هاي طرح از تابلو بيرون است . در معرق مشبک چوب زمينه و يا چوب متن به صورت مشبک بريده شده و زير کار چسبانده مي شود.
در معرق گروه چيني طرح و اسکلت اصلي نوعي گره مي باشد . عمده ترين ماده مورد نياز معرق سازان ، چوب مي باشد که غالبا انواع مختلف آن از داخل کشور تامين مي شود .
طريقه کار در معرق هم بدين صورت است که ; ابتدا طرح مورد نظر را که معمولا نقوش اسليمي ختايي و ... است ، بر روي کاغذ ترسيم مي کنند و آن را روي تخته سه لايه مي چسبانند و به وسيله ميخ هاي کوچک بر روي زمينه اصلي کار نصب مي کنند و بعد با دقت به وسيله اره مويي خطوط اطراف آن را برش مي دهند و زماني که زمينه کار به صورت تابلويي يا سطحي که جاي نقوش در آن خالي است ، آماده شد ، تخته سه لاي آن را از آن جدا ساخته و معرق ساز براي تکميل کار خود قسمت هاي مختلف طرح را با توجه به رنگي که بايد در اثر وجود داشته باشد ، مجددا از چوب هايي که هر يک داراي رنگ خاصي است بريده و در جاي خود قرار مي دهد و با چسب به زير كار مي چسباند و گاه براي ايجاد  تنوع و زيبا ساختن آن از قطعات عاج ، استخوان ، صدف و فلز بهره مي گيرند .
آخرين مرحله ساخت معرق هم پلي استر کاري رويسطح تابلو است که بعد از يکنواخت کردن سطح تابلو طي مراحلي صورت مي گيرد .
از معرق علاوه بر ساخت تابلو هاي ديوار کوب براي تزئين رويه ميز پشتي ، صندلي ، رحل قرآن ، جاي قاشق ، چنگال و سرويس هاي چوبي نيز استفاده مي شود  

منابع : کتاب معرق کاری مینو کریم نیا - اینترنت 

                                                                                   (شبنم شفیعی فر)